Interne Dialoog (en het ontwikkelen van een voedende ouder)


the Quick Version
Question: Wat moet ik mij nou voorstellen bij ‘interne dialoog’?
Een dialoog vereist dat er meerdere mensen met elkaar praten… Dus hoe kan een dialoog dan ooit ‘intern’ zijn? Intern heb ik toch alleen met mijzelf te maken?

Answer: Misschien moeten we het idee loslaten dat wij over onszelf hebben. Misschien zijn er wel meer verhaallijnen tegelijkertijd mogelijk.

Soms ben ik het niet eens met mezelf…

Hoe kan ik het nou in hemelsnaam “niet eens” zijn met mezelf. Ik ben toch één persoon?
Tja, maar wie zegt dat een persoon maar uit één persoon bestaat?

Hoe dan? Lees:

the Longer Version


Inleiding

We kennen allemaal het gezegde “Hinken op twee gedachten”. Ik wilde iets gaan doen… en toen…

Dergelijke gedachtegangen kunnen gaan over redelijk eenvoudige/basale dingen in het leven die daardoor dan juist heel lastig, moeilijk lijken te zijn. bijvoorbeeld:

  • het wel of niet vandaag de rommel opruimen
  • het wel of niet al beginnen aan..
  • het wel of niet iemand vandaag de waarheid zeggen..

Het zullen twee gedachten zijn die naar alle waarschijnlijkheid iets tegenstrijdigs in zich hebben. Misschien zelfs wel per definitie tegenstrijdig, omdat nou eenmaal geldt dat als het één gedaan wordt, er van het andere geen sprake meer kan zijn. Heel bekend is het conflict tussen verstand en gevoel. Want we kunnen dingen verstandelijk begrijpen maar ook dingen aanvoelen, emotioneel ervaren en het hoeft niet zo te zijn dat deze verschillende manieren van weten het altijd met elkaar eens zijn.

Denk ook maar eens aan jouw eigen dagelijks leven. We herkennen allemaal wel dat onze mogelijkheden ook wisselen met de verschillende rollen die we hebben in ons leven. De volwassenheid kan ineens zo volledig blijken te verdwijnen wanneer we tegenover onze ouders komen te staan, bij voorbeeld. De ordelijkheid en het overzicht dat we op ons werk lijken te hebben is soms zo verschillend van de chaos van ons on-opgeruimde huis.

Heb je nooit meegemaakt dat je op je tijdens werktijd nog ergens een privé-telefoontje moest doen… en dat je daar pas weer om 17:00 uur aan denkt?.. alleen zo jammer dat de bank dan ook dicht was.

De privé-mindset maakt plaats voor de werk-mindset.

Blijkbaar staat de herinnering aan privé-zaken even op een laag pitje op het moment dat ik door de voordeur stap op m’n werkplek, en is weer helemaal ‘bij’ als het werk is afgelopen.

Interne Dialoog Uitgespeeld

We raken met onze rol vaak ook echt mogelijkheden kwijt. Ooit gezien dat een vriend of collega van je op de ene werkplek de sufferd was maar dat ie op een nieuwe plek meer gewaardeerd wordt voor zijn opleidingen en ineens met een zwier rondloopt die je nooit achter ‘m had verwacht?

Klik hier* voor een Prezi om vertrouwd
te raken met dit idee


Multimind

Het model waar vanuit ‘interne dialoog uitgespeeld’ is bedacht gaat uit van één van de nieuwere inzichten in de neurologie: het ‘multimind’ concept (van R. Ornstein). Het multimind-concept gaat ervan uit dat ons brein is opgebouwd uit een groot aantal kleine modules die allemaal goed zijn in één klein ding. Goed in het vertellen van een verhaal, goed in het voelen van een bepaalde emotie, goed in het verwoorden van een idee, goed in het herkennen van gezichten of in het herkennen van melodie. Ons brein functioneert op basis van de manier waarop al die kleine modules zijn op elkaar zijn afgesteld. Zo vormen we een totale ‘eenheid’ die, of misschien beter gezegd, zo vormen we een intern samenwerkingsverband dat gebruik maakt van de mogelijkheden van de neurologische modules… of niet.


Beehive

Als vergelijking wordt wel de bijenkorf genoemd of Dennet gebruikt de metafoor van de mierenhoop. Een enkele bij of mier op zichzelf is niet zo slim. Een bij ruikt ergens een lekkere bloem en weet hoe ie de weg terug moet vinden naar de gemeenschap. En dan eigenlijk het belangrijkste: hij (of eigenlijk meestal zij) weet hoe het dansje gedaan moet worden waarmee andere bijen gebruik kunnen maken van deze kennis!

Er is informatie overdracht. Andere bijen zijn goed in het verzorgen van de jonge larven, anderen hebben weer ander functies. En juist die diversiteit en de onderlinge samenwerking maakt dat er prachtige constructies worden gebouwd. Worden er kinders opgevoed en nieuwe koninginnen gemaakt. Wordt er aangevallen of verdedigd…

Niet omdat al die bijen zo slim zijn. Nee, omdat hun samenwerking zo goed is. Je zou kunnen zeggen dat de bijenkorf als gehele “beehive” slim is… véél slimmer is dan de individuele bij. Kan je nagaan wat de mogelijkheden zijn van de beehive van ons brein waarbij de modules toch vaak veel slimmer zijn dan een individueel bijtje.


Samenwerkingsverbanden

Zo is dat ook in ons brein. Al deze modules kunnen meer-of-minder worden geactiveerd of niet. De mate waarin deze modules worden geactiveerd vormt verschillende activatie-patronen, ook wel “mind-sets” of ook wel “egostates” genoemd, die we vaak kennen vanuit ons dagelijks leven, bijvoorbeeld als de rollen die we hebben. De rol als moeder of als minnares kunnen elkaar behoorlijk bijten in een huwelijk met kinderen. De rol als ‘provider’ en werknemer tegenover de rol als vader voor de kids zien we nog terug in de postbus 51 spot over de man die zondag het vlees snijdt.

Of misschien herkent u de uitspraak “hierover ben ik het nog niet eens met mijzelf.” Aan dit soort dingen kan je herkennen dat er blijkbaar verschillende instellingen zijn in de mindsets. Mensen met een MP3- of een DVD-speler kennen waarschijnlijk wel de instellingen van de equalizer. Hetzelfde nummer klinkt ineens heel anders wanneer we de instelling ‘pop-music’ kiezen na de instelling ‘classic’. We kennen het ook van een computer. Dezelfde computer heeft ineens volledig andere mogelijkheden als we het tekstverwerkingsprogramma naar voren halen. Duidelijk verschillend van de mogelijkheden van het ding als het tekenprogramma nog vooraan stond in de rij van de open programma’s.

In de psychologie is dit ook geen nieuw gegeven. De situationele neurose die al door Freud werd beschreven laat al zien dat iemand over het algemeen goed kan functioneren maar dat er situaties kunnen zijn waarin iemand ineens niet meer met z’n omgeving overweg kan op een gezonde manier. Of wat te denken van de Post Traumatische Stress Stoornis (PTSS) (waar de laatste tijd ineens wel erg veel aandacht voor is). Iemand functioneert goed maar als er iets gebeurt dat lijkt op de trauma-situatie dan schiet iemand in een andere instelling van de modules die destijds terecht was. De instellingen van de modules worden veranderd en een nieuwe mind-set komt op de voorgrond en begint bijvoorbeeld weg te rennen of te beven van angst. Een knal op straat van een kapotte auto is voldoende om iemand met een oorlogstrauma weer in een mind-set te duwen die lijkt op de angst van het slagveld. De dingen die er gebeuren tijdens de seksualiteit met de geliefde levenspartner kan iemand met een seksueel trauma soms laten terugschieten in de angst tijdens de verkrachting. En zeker wanneer het venster van prikkels wat groter wordt dan kan zoiets natuurlijk behoorlijk uitgroeien tot een handicap. De oorlogsoverlevende die op ieder hard geluid reageert alsof hij in de oorlog terug is. Of wat denk je dat er met iemands leven gebeurt als iedere seksuele prikkel of kus genoeg is om de minset van de verkrachting weer terug te halen…

Hoe kunnen we dat soort kleine en grote voorbeelden begrijpen? Hoe kunnen we dit snappen zolang we over onszelf blijven nadenken als waren we “één iets”.

In de praktijk weten we eigenlijk ook wel dat dit onzin is.

Mij wordt wel eens gevraagd of het onbewuste misschien niet een onbewezen construct in de psychologie is…
Ik zeg dan wel eens dat het vaak gebruikte bewustzijn misschien wel veel eerder als “onbewezen construct” gezien zou mogen worden.


Het ongekerfde blok

Een model dat ik vaak gebruik om deze dingen duidelijk te maken, dat is het beeld van een schijf die uit een boomstam gezaagd is. U kent dat wel. Een plak hout als dwarsdoorsnede van de stam waarin je de jaarringen kunt herkennen.
Als je ze een tijdje onverzorgd laat liggen dan gaat langzamerhand het hout inscheuren. Wat eerst kleine barstjes aan de rand van het hout zijn, dat worden beetje bij beetje echte barsten. Als je hout gelijk begint te verzorgen is er nog een gedeelte terug te winnen maar als je zo’n schijf hout lang genoeg laat liggen kunnen de barsten zelfs zo ver door scheuren dat er compleet afgebroken punten hout ontstaan. een beetje als een pie-grafiek waar de taart-punten uit kunt schuiven.

Je kan, als het ware, zo ook naar een mens kijken als naar een blok hout dat uit een boomstam gezaagd is. En de barsten die er in zijn ontstaan hangen natuurlijk sterk van de levensloop af.
Je zou dat beeld als metafoor kunnen gebruiken voor een mens.
Hoe diep lopen de kerven door naar binnen?


Wat betekent dit voor de praktijk?

Of we dat nou prettig vinden of niet, een belangrijk deel van onze mogelijkheden (lees: modules) wordt als het ware ‘aan gezet’ door dingen die er in onze omgeving gebeuren. Een nieuwe rol in een nieuwe werkomgeving met nieuwe mensen die op een nieuwe manier naar je kijken, dat is voor veel mensen bij voorbeeld een mogelijkheid om nieuwe eigenschappen ineens wèl over het voetlicht te krijgen die er daarvoor “wel in zaten maar er niet uit kwamen”. Voor ons is het vaak van belang wanneer zij in hun dagelijkse praktijk bewuster om kunnen gaan met hun mogelijkheden en de manier waarop zij naar de wereld kijken. Door de mogelijkheden van de verschillende ‘rollen’ eens tegenover elkaar te zetten kan soms veel duidelijk worden. In de therapeutische praktijk werken we zal je ook vaak de vraag stellen: “Natuurlijk ben je niet van plan om op dat feestje te gaan gebruiken… maar als we het nou vragen aan het verslaafde deel van jou: krijg je trek op dat feestje, denk je?” Je zet zo als het ware het deel van de persoon die op een nieuwe manier met situaties wil omgaan tegenover dat deel van de persoon die waarschijnlijk best, ehh, laat ik zeggen “nog wel eens wat lust”.
Zo zijn er verschillende rollen en ‘stemmetjes’ in ons hoofd. Uit de Transactionele Analyse is de ‘kritische ouder’ wel bekend. Vrij vertaald naar de “Perfectionist” is dat een ‘stem’ die veel van ons wel zullen herkennen en die ons behoorlijk kan ondermijnen wanneer we eens iets op een nieuwe manier willen proberen aan te pakken.


Wat betekent dat voor de therapie?

Uit de Gestalt en de Integratieve Therapie is het werken met de hot-chair al sinds jaar en dag bekend. Een soort van rollenspel waarbij je verschillende delen van jezelf “tegenover elkaar zet” door van stoel te wisselen. Uit ‘Voice Dialogue’ is ook bekend dat je als het ware de verschillende mind-set ‘instellingen’ apart naar voren kunt vragen en eens kunt onderzoeken hoe hun stem-geluid is. En uit de Pesso-therapie is ook het werken met groepsgenoten bekend om duidelijk te krijgen welke interne stemmetjes eigenlijk wel erg bekend zijn vanuit het verleden. Niet dat we in deze groep nou enorm gaan exploreren naar het verleden.

‘Interne Dialoog Uitgespeeld’ probeert dit soort interne dialogen naar buiten te brengen gericht op het hier-en-nu, door ze samen met groepsgenoten uit te spelen in een rollenspel. Soms zal dat letterlijk een ‘toneelspel’-karakter hebben. Soms zal dat meer een soort hoorspel lijken Dat is afhankelijk van de mogelijkheden en wensen van de klant. Aandacht voor de dingen die medeklanten bij het spelen van de verschillende rollen hebben ervaren maken het vervolgens vaak makkelijker om te herkennen op welke wijze wij met onszelf anders zou kunnen omgaan.

Het doel van de therapie is dat mensen eerder doorhebben wanneer wij ons een rad voor ogen draaien, wanneer bijvoorbeeld verslavingsgerelateerde componenten van ons gedrag de kop op beginnen te steken en deze groep is erop gericht om op een handiger manier met de eigen (on)mogelijkheden om te gaan.

Duidelijk blijkt ook dat juist in een rollenspel meer aandacht voor positieve ‘stemmetjes’ geoefend kan worden. Denk daarbij aan het oefenen van de ‘Voorzittersrol’ (wie zitten er allemaal aan tafel en hoe krijg ik hun belangen bij elkaar) en/of een meer ‘Voedende Ouder’ die op een opbouwende wijze met het gevoelsleven omgaat.
Juist voor de mensen die tot dusver hun rationeel begrip gebruikt hebben voor het beheersen van het gevoelsleven geeft een dergelijke aanpak handvatten om meer constructief met de verschillende behoeften en gevoelens om te gaan.


Vragen stellen

Het doel van dit programma is om te helpen om meer overzicht en inzicht te krijgen bij de dingen die lastig lopen in ons leven. Zou ik het dan storend vinden als u vragen stelt aan mij? Sterker nog, als u het gevoel heeft iets nog niet helemaal te snappen dan heb ik graag dat u ons nog eens de mogelijkheid geeft om duidelijker uit te leggen. Misschien zal soms verwezen worden naar een later moment maar vraagt u a.u.b. naar de dingen die niet duidelijk zijn.
Duidelijkheid is belangrijk.

Voor het stellen van vragen aan elkaar is het soms wat ingewikkelder. Als je het ‘interne dialoog’ model een beetje snapt dan zal het ook wel begrijpelijk zijn dat wij soms de rationele, de ‘slimme’ of ‘snappende’ mind-sets naar voren halen.

Voorop staat respect. We respecteren elkaar ook al doen we dingen op een verschillende manier. Dat betekent dat allereerst en heel duidelijk dat we proberen om rekening te houden met onze eigen en gevoelens en de gevoelens van de ander. “Dat moet je niet zo voelen” heeft nog nooit gemaakt da iemand ergens anders over is gaan voelen. Dus laten we zo min mogelijk in die valkuil trappen.

Respect betekent dat we wel vragen stellen maar er “moet” niets: “jij bent hier omdat jij dat wilt”. Dus als je iets (nog) niet wilt zeggen dan is dat jouw eigen verantwoordelijkheid. Als je iets (nog) niet wilt doen, dan is dat jouw eigen verantwoordelijkheid.

Als we samen aan het werk zijn dan respecteren we dus ook elkaars grenzen. Dus als je aangeeft dat je het even genoeg vindt dan hoef je niet weg te lopen om je rust te krijgen, je kunt het wat deze groep betreft gewoon zeggen.


Wat zit er dan zoal aan mijn vergadertafel?

Je zou je jezelf kunnen voorstellen dat ieder mens als het ware een vergadertafel is die door de wereld wandelt. Sommige dingen gaan aan de tafel voorbij, sommige dingen komen op tafel zodat er allerhande onderwerpen aan tafel besproken worden.

Je zou kunnen zeggen dat er verschillende “personen” aan tafel zitten.

Even een klein uitstapje. Het woord “persoon” komt van per-sonare: “hetgeen dat er doorheen klinkt” Toen in de oudheid nog (toneel)spelen werden opgevoerd met maskers viel het toch op dat bepaalde acteurs herkenbaar bleven, ook als zij een verschillend masker op hadden. De persoon was dus de “per sonare” (hetgeen wat door het masker heen klinkt).

Je kan het ook verschillende ‘aspecten’ noemen, of liever nog verschillende ‘mind-sets’. Want anders klinkt het weer zo schizofreen en hoewel we natuurlijk allemaal soms domme dingen doen, is het toch voor de meeste mensen wel ongeveer bekend wat zij hebben gedacht op een bepaald moment (zelfs als je daar achteraf niet meer helemaal achter kan staan).

Waar het om gaat is dat je herkent dat je, zonder dat je daarvoor “stemmetjes hoeft te horen”, met meerdere mensen en meerdere wensen tegelijkertijd te maken hebt, dat je binnen jezelf met meerdere mensen aan tafel zit om tot overleg te komen… tenminste dat mag je toch hopen.

Als mensen vertrouwd beginnen te raken met dit model, en ze beginnen te herkennen dat er niet slechts één geest in hun hoofd rondwaart. Dan is de volgende vraag meestal:

“Wat zit er dan zoal in mij aan mijn tafel?”

Liefst kregen we even een rijtje dat we makkelijk af kunnen vinken. Sommige therapievormen geven dat ook: “iedereen heeft een “vrij kind”, iedereen heeft een perfectionist… Nou is dat best vaak het geval maar ik ben daar nooit zo van. Om dat voor te schrijven bedoel ik.
Mensen zijn verschillend en hebben verschillende behoeftes en mensen hebben verschillende levens geleefd. Ik denk dat de persona aan tafel verschillen van mens tot mens en het enige waar het om draait bij deze metafoor is dat je ze zelf leert kennen. Dat je weet wie er in jouw geval aan tafel zitten.


“aan tafel!” (heb ik ze toch op een rijtje?

Maar om de lezer toch een ideetje te geven in welke richting dat je bij jezelf eens zou kunnen nadenken, wil ik wat mogelijkheden voorstellen.
Het kan je misschien helpen om bij jezelf iets te ontdekken, het kan handig zijn om dit stukje eens aan een goede vriend of een partner te laten lezen en na te vragen wat voor aspecten zij bij jou ‘aan tafel’ vermoeden. Het blijft natuurlijk altijd jouw zelfonderzoek maar daar kan je jezelf toch ook bij laten helpen?

“Ja, da’s misschien best wel handig.”
“Onzin, dat kan ik best alleen.”
“Alléén doe ik het misschien helemaal verkeerd?”
“Precies! en dat laat ik niet graag zien! Ik vertrouw eigenlijk sowieso nauwelijks iemand om te laten zien wie er bij mij aan tafel zouden zitten”
“Maar ja, het kan misschien wel een keer heilzaam zijn om het nou eens allemaal niet binnen te houden”
“etc. etc. …”

…..

De Perfectionist/De eeuwige Criticus/de Kritische Ouder

Vrijwel iedereen heeft aan haar of aan zijn tafel wel een perfectionist, een eeuwige criticus die uiteindelijk nooit maar dan ook nooit ècht tevreden is.
Sommige mensen hebben deze persoon ontwikkeld tot een ware kunstvorm waarbij ze bij anderen maar zeker ook bij zichzelf altijd en eeuwig nog iets zullen herkennen dat nog verbeterd had moeten worden voordat we tevreden mogen zijn.

Vaak is het een beetje een schijnbaar ouderfiguur, vaak heeft het ook wel wat te maken met het voorbeeld van de opvoeders of juist met de afwezigheid de ouders (lees hierover bijvoorbeeld: [de Kritische Ouder van de T.A.]) en je kunt je voorstellen, zo’n houding is natuurlijk killing voor werkplezier of de fun van het presteren. Het is niet leuk meer om dingen te doen “want het is toch nooit goed genoeg…”

Veel mensen zijn voornamelijk bezig om géén fouten te maken, het niet ‘fout te doen’, of zelfs wrang genoeg om het nu voortaan niet meer de hele tijd zo perfect te moeten doen (wat soms gewoon natuurlijk ook wel weer een behoorlijk perfectionistische benadering is).
Als je daar goed over na denkt dan is juist natuurlijk perfectionisme eigenlijk een vrij kinderlijke gedachte is: dat het perfect zou kunnen. Daaraan zie je soms ook wel dat het perfectionisme juist een teken is dat de opvoeders onvoldoende aandacht hebben gehad voor enige vergevingsgezindheid. Het is vaak een -eigenlijk kinderlijke- manier om het hoofd boven water te houden en je richting te geven. Iets wat de Voedende Ouder wel kan, maar wat de Perfectionist nog niet onder de knie heeft.


Plezier

Anders dan bijvoorbeeld de genoemde [de Transactionele Analyse] ga ik er in dit model niet vanuit dat er maar één (of twee) ‘kinderen’ aan tafel zitten. Ik kom daar zo verder op. Maar wat we wel van de T.A. kunnen leren is dat het vermogen om plezier te hebben vaak vrij jong voelt, als het aan tafel zit, en dat het erg verschillend is hoe de ouderen aan tafel ermee omgaan of het de ruimte krijgt of niet. Je kan dit natuurlijk [het ‘Vrije Kind’] noemen. Maar als je bijvoorbeeld een beeld hebt van Japie die de wereld instapt (met of zonder pindakaas) of marietje die lekker geniet van haar poppen… Dan zou ik liever voor persoonlijke benamingen kiezen. “Mijn Japie” heeft vaak meer appèlwaarde dan “mijn vrije kind”. Maar dat is dus persoonlijk.

Maar aan alles zit een prijskaartje. De keerzijde van prettige gevoelens als plezier, opwinding, spanning en de ontzettend belangrijke basisemotie nieuwsgierigheid, dat is dat onze kwetsbare gevoelens vaak ook aan de kant van de kinderen aan tafel terug te vinden zijn.

 


Angst en Aanpassing

Want natuurlijk zit er bij iedereen ook wel enige angstige aanpassing aan tafel. Dat kan ook jong voelen maar het wordt niet altijd zo duidelijk wanneer zo’n aspect naar voren springt in de discussie aan tafel. Je zou het natuurlijk kunnen aanduiden met “het Aangepaste Kind”. Ook weer een term uit de T.A. maar dat doet de meeste mensen echt geen recht. Ja, we kunnen ons ineens jong en klein voelen worden als iemand ons (al dan niet intern) vermanend en kritisch toe spreekt. Maar er zit vaak meer dan één kind aan tafel.


Gestolde ontwikkelingen en Traum

Zeker de mensen met een traumatischer levensloop die hebben vaak aan tafel zitten wat ik wel eens “gestolde ontwikkeling” noem.

Een leven ontvouwt zich, wij groeien en zijn in beweging om die groei bij te houden. We leren nieuwe dingen aan en leren met onze nieuwe verantwoordelijkheden om gaan.
Tot op een moment dat er iets gebeurt dat ons hopeloos overvraagt. We hebben de oplossing niet in huis. Er is niemand die ons aanleert wat we zouden kunnen doen op dergelijke momenten. En er is niemand die het voor ons doet.

dat zijn de momenten dat je kinderen letterlijk voor een half leven ziet verstarren*)note, dat de rustige trage ontwikkeling ineens stolt en voor een stukje tot stilstand komt.

Er kan een groot gebied stollen, het kan een deelgebiedje zijn. Maar vaak valt met name die verstarring op. Zelfs wanneer mensen nog spreken over de ervaringen die zij destijds hebben gehad, dan is nog heel goed te zien hoe ze toen waren. Je ziet ineens volwassen mannen met een gezichtsuitdrukking of ze zo maar weer zeven jaar oud zijn. Volgroeide rijpe vrouwen met een houding als een klein meisje wanneer ze over een bepaalde gebeurtenis spreekt. Het geheugen is een hologram, wordt wel eens gezegd, en het hele plaatje komt weer terug wanneer er in de actuele situatie bepaalde dingen gebeuren die lijken op toen, of wanneer aan tafel onderwerpen besproken worden die lijken op de situatie van toen.

De gelukkigen onder ons die kennen dat niet. Maar veel mensen moeten toegeven dat er soms meerdere situaties zijn waarin zij ineens weer op en heel onhandige manier 4,5 of 6 jaar oud zijn. Waarin zij zich ineens weer net zo verschrikkelijk voelen als toen op hun 11e of 12e, of volwassen rijpe mensen die ineens heel puberaal beginnen te zieken alsof ze nog 16 zijn…

Vaak zitten er meerdere ‘kinderen’ aan tafel. En in dat kader…


Het Deficiet- het Zwarte Gat

Bij veel mensen zit er ook nog wel eens zwart gat aan tafel. Dat klinkt niet zo respectvol maar het wordt door véél mensen heel goed herkend als ik het zo uitdruk. Ergens in ons leven hebben we dingen niet gekregen die andere kinderen wèl kregen. Ergens hebben we deficiënties opgelopen. Een kortere of een langer tijd hebben we een atmosfeer meegemaakt waarin we niet genoeg (emotioneel) gevoed zijn, we hebben dingen niet of te weinig ontvangen en nu zitten we als volwassen mens nog steeds met die (kinderlijke) behoefte. Er is een deficit dat gevuld wil worden. “Mijn behoefte aan een afwezige vader maakt dat ik iedere man tot vader bombardeer, of dat nou een oudere man in de kroeg is of dat het nou mijn chef is. Ik doe het telkens weer.” zei een cliënte eens tegen mij.
“Omdat mijn moeder geen aandacht aan mij heeft kunnen geven voel ik mij nog steeds een aandachtsjunkie.” sprak een cliënt van mij ooit. “Iedere vrouw die mij dan toelacht die moet ik behagen…”
Duidelijke voorbeelden van “zwarte gaten” aan tafel, dus.

Die mannen en vrouwen die zij toevallig tegenkomen in de omgeving die triggeren de onvervulbare behoefte van het gat. Begrijp me goed, het is soms even heel erg lekker om de behoefte van het gat te bevredigen. Het voelt even alsof het deficit wordt aangevuld en dat is heerlijk. Het gat een beetje ruimte gunnen aan tafel kan ook een heerlijke gevoel van passie voor het leven genereren. En je zou toch zeggen: wat is er nou helemaal op tegen om een wat jongere of een wat oudere partner te hebben? Nou, helemaal niks! Niets mis als je het voor een deel ‘achteraf invult’

Maar het zwarte gat is helaas bodemloos…

We houden niet vast wat er in komt maar we willen steeds maar meer van dat. We willen het van onze partner, bijvoorbeeld. Of we willen het van de verkeerde mensen. We willen het nog steeds als de goede mensen eigenlijk al niet meer zo bereid zijn om dat nog aan een volwassen man of vrouw te geven.Dan nog blijven we vragen om de dingen waarvan we eigenlijk al wel weten: dat komt niet meer, dat had ik eerder van een ander moeten krijgen, dit gaat niet om hem/haar… (maar toch zuigen)


De kleine Overlevers

In deze hoek vinden we ook vaak de goed geautomatiseerde overlevingsstrategieën. Als kind hebben we op onze kinderlijke manieren naar oplossingen gezocht. Dat leken toen de beste… Die waren toen de beste …maar dat was toen.

Je ziet soms mensen ineens heel kinderlijk dwars worden. Terwijl de hele omgeving een beetje twijfelend toekijkt staat een volwassen kerel ineens te drammen als een kind van vijf. Wonderlijk? Of was het misschien wel begrijpelijk als we naar zijn levensgeschiedenis kijken en we zien dat ie zich ook wel heel sterk moest aanpassen. Die dwarsigheid is misschien toen wel een heel gezonde reactie geweest in de situatie van toen.
Maar geldt dat nog steeds?

Wat denk je van de volwassen vrouw die teleurgesteld kan wegrennen als er in haar relatie een tegenvallertje gebeurt dat iedereen kan overkomen. Waarom voelt ze zich in één keer zó enorm verlaten als een klein misverstand heeft met haar partner en waarom gooit ze dan zo de kont tegen haar krib en gaat ze zwerven door de kroegen van de nacht?
Zou het begrijpelijker worden als we haar als zevenjarig meisje voor het raam hadden zien zitten met de wens om eruit te breken omdat haar ouders geen interesse in haar toonden en haar telkens naar boven stuurden, naar haar kamer? Vlucht ze misschien nog steeds het huis uit? Vlucht ze misschien zoals ze eindelijk als 12 jarig meisje wel heeft gedaan?

Het zal duidelijk zijn: bepaalde oude overlevingsreacties kunnen we ook na tientallen jaren nog steeds aan tafel tegen komen. Zo is ook het [tegenscript], de eigen dwarse reactie die haaks staat op de neiging om ons aan te passen aan de wensen van de [perfectionist]. Je ziet dat nog wel eens terug bij mensen die aan de ene kant zichzelf de hele tijd op hun kop aan het geven zijn en aan de andere kant zichzelf keer op keer in de problemen brengen door te doen wat soms bijna kinderachtig haaks staat op de wensen van de interne Criticus.

Dat het een redelijk jonge reactie is, dat kan je vaak wel herkennen aan de “alles-of-niets” manier van denken.


Grote meeslepende gevoelens

In een aantal gevallen kunnen we hier of in deze hoek ook “de grote gevoelens” tegenkomen. Grote meeslepende gevoelens die nog wel eens ruiken naar zelfmedelijden of [slachtofferisme], de Grote Eenzaamheid van Bor de Wolf of Spiderman/Daredevil achtige superhelden. Dramatisch en groots, mystiek en magisch realistisch, vaak prachtig en vaak met enige pathos. Het kunnen gevoelens zijn met een behoorlijk zuigende werking die het ingewikkeld maken om met enige afstand en realisme naar de zaak te kijken.

Niet iets om schamper weg te schuiven als onzinnig of melodramatisch… het leven is toch ook maar saai als we geen romantische gevoelens zouden beleven. Er zit ook moed in om groots & meeslepend te durven leven.


Een verslaafde

Wanneer je weet dat ik al lange tijd met verslaafden werk, dan zal je niet verbazen dat ik nog al eens een verslaafde aan tafel ben tegen gekomen.

De verslaafde aan tafel wordt vaak weinig gerespecteerd door ‘de perfectionist’ of ‘de opjager’. Liefst doen we dan alsof we geen verslaafde elementen hebben en, helaas daardoor, ontstaat er een situatie waarin we ook niet willen zorgen voor onze verslaving, geen rekening willen houden met de ‘hunger’, [de ‘craving’] die kan ontstaan op lastige momenten. Door de ontkenning, die in veel verslavingsbehandelingen niet voor niets centraal gesteld wordt, is de hele vergadertafel dus onvoldoende voorbereid op het moment dat ineens de verslaafde aan tafel met veel volume of overtuigingskracht de vergadering naar zich toetrekt, de voorzittersrol overneemt en de oplossing kiest die hij altijd al kiest: de verslaving.

Daarbij is het niet zo interessant of het een middelenverslaving is als alcohol of slaapmiddelen, opiaten of dat we het hebben over gedrag als workaholisme, eet- of koopverslaving of gokken. Er is gewoon één enkele oplossing. Een haakje in de gang war we véél te veel jassen aan willen ophangen.

Dat we niet meer willen luisteren naar deze schaamtevolle verslaafde is vaak wel jammer want de oplossing is misschien niet zo zinnig, het is soms een gevoelig aspect dat heel goed aanvoelde dat we zolangzamerhand toch wel wat erg lang aan het werk waren, dat we toch wel wat moe aan het worden zijn, dat het leven saai aan het worden is of dat het tijd wordt voor wat fun. Vaak volledig terecht en goed gezien. En natuurlijk moet er ook iets gebeuren, alleen is de oplossing waar deze mindset mee komt nogal eenzijdig en kortzichtig.


Het Beest

Vaak hier in de buurt vinden we ook het Beest. Ook nogal eens weggewerkt onder schaamte en spijt. Ook nogal eens weggestopt onder verboden en ontkenning.

Natuurlijk heeft niet iedereen een krachtig beest aan tafel. Sommige mensen zijn gewoon niet zo vurig maar regelmatig komen mensen toch in de problemen omdat het beest wat groter bleek dan was bedacht toen er “ja” werd gezegd aan het altaar. Begrijp me goed, ik pleit er hier niet voor om overal en altijd maar “die Sau raus zu lassen” zoals onze oosterburen dat zo fijntjes aanduiden. Maar wat ik wel stel is dat we vaak beter even een blokje om lopen met ons beest. Dat maakt de kans op ontsnapping vaak wat kleiner.

In dit kader is het misschien wel grappig om te helpen herinneren dat in de yoga gesproken wordt over “learn to ride your tiger”. Want het beest hoeft niet alleen maar seksueel te zijn en het beest kan ook agressief zijn, zelfs gevaarlijk zijn, voor anderen en voor onszelf.

Er kan ook passie zitten, vuur en genot. Als je het niet op laat branden en jezelf niet verbrandt dan kan dat een verrijking van een leven zijn.

Misschien heeft het bij iemand ook een andere naam gekregen: de sloerie, de macho, Casanova, de rat.


Een lege stoel

Zo kunnen we heel bewust een lege stoel aan tafel zetten. Een plek waar nieuwe aspecten van onszelf aan kunnen schuiven. Groei komt niet alleen voort uit ons vermogen om mindsets verder te laten groeien, uit andere levensgebieden te importeren of beter met elkaar te laten overleggen. We kunnen ook proberen om nieuwe mindsets te maken of personen aan tafel uit te nodigen.

We kunnen lenen van mensen die we hebben meegemaakt, van O.K.-ooms of tantes, goeie opa’s of oma’s of de moeder van een vriendje of vriendinnetje van vroeger waar je wel terecht kon. We kunnen kopiëren van anderen, van therapeuten of uit films of boeken. Godsdienst kom je hier ook nog wel eens tegen als het een steunende vorm is of zelfs politieke of geestelijke voorbeelden als Mahatma Ghandi.

Een Voorbeeld – Toekomstbeeld

Op een dergelijke lege stoel zetten mensen soms een voorbeeldfiguur neer, of soms ook een toekomstbeeld. Wanneer ik weet waar ik heen wil groeien wordt het vaak makkelijker om mijzelf in die richting verder te ontwikkelen. En mijn “ik-uit-de-toekomst” kan mij in het heden al vertellen op welke dingen ik extra moet letten in mijn ontwikkeling.


Een Voedende Ouder – Good Enough Parent

Soms ontbreekt ie volledig en is dat een lege stoel die we aan tafel zette in de hoop dat we ‘m kunnen vullen. Maar een plek die vaak toch wel aparte aandacht verdiend is de “Voedende Ouder”, misschien ook herkenbaar uit de [TA].
Vaak ergens een beetje aan de andere kant van de tafel, half tegenover de Perfectionist en meestal een beetje aan de bovenkant van de tafel is het goed om ook een Voedende Ouder aan tafel te hebben zitten. Een stem in jezelf die niet op je in gaat hakken als je bang bent maar met erkenning van de angst toch verstandige dingen blijft doen.

Sommige mensen gaan weer op een wat perfectionistische manier op de loop vanuit hun Criticus en maken dan van de Voedende Ouder een ouderfiguur die dan wel weer héél erg perfect en mooi moet zijn. Dus daar zijn dan de ervaringen met de werkelijke positieve opvoeders nooit voor te gebruiken want die zijn menselijk en dus niet perfect. Dat raad ik dus af. Als je gedachten krijgt dat het wel perfect moet zijn omdat je het mogelijk in je jeugd gemist hebt “dus dan moet ik nou ook een hele goeie voedende ouder hebben om al die kinderangsten in bedwang te houden”… niet handig!
Wat je daarmee uitlokt zijn gedachten als “dat lukte toch weer nooit zo mooi als de therapeut voordeed… dus laat dan ook maar helemaal verder” (herken je [het teleurgestelde tegenscript?]) Wat ik zeg: niet handig…

Vandaar dat ik de term “Good Enough Parent” zo geniaal gevonden vind (door Donald Winnicott). Je kan ook zeggen: een wat meer ‘Voedende Ouder’ die op een opbouwende wijze met het gevoelsleven omgaat. Dat is niet altijd een makkelijke persoon aan tafel om te herkennen en regelmatig moet ie bij mensen echt eerst wat ontwikkeld worden.
Juist voor de mensen die tot dusver hun rationeel begrip gebruikt hebben voor het controleren en beheersen (dus: de kritische perfectionist) van het gevoelsleven geeft een dergelijk aspect handvatten om meer constructief met de verschillende behoeften en gevoelens om te gaan.


Hoe oefen je dat?.. Voedende Ouder

Het ontwikkelen van een voedende ouder begint bij het onderzoeken van de eigenschappen van een voedende ouder zijn. Als je daar over nadenkt dan kom je bijvoorbeeld tot:

  • zorg voor veiligheid,
  • tijd om te spelen, tijd om te rusten,
  • gezond eten maar ook lekker,
  • beetje plagen in de zin van prikkelen,
  • een voedende ouder is nieuwsgierig, is eerlijk (reëel)
  • een beetje een voedende ouder is niet zo heel erg onder de indruk van de grote gevoelens van een Kind dat in verwarring is.

Stel dus dat ik een voedende ouder in mij had met dit soort eigenschappen , die over m’n schouder mee keek naar mijn leven… Wat zou hij/zij vinden (zeggen/doen)?
Je kan rustig gaan zitten, je voorstellen dat in jou een dergelijke mindset zou kunnen bestaan (ja inderdaad, het kan zijn dat je jouw verdriet of boosheid van jouw zwarte gat tegen komt als je het niet gehad hebt… laat je daar niet te veel door afleiden maar probeer je te bedenken wat een Good Enough Parent zou zeggen en bedenken.

Het kan zelfs verstandig zijn om eens een ‘Voedende Moeder’ en een ‘Voedende Vader’ naast elkaar te bedenken.

Niks mis met fantaseren… het kan je een richting geven in je manier van denken die je tevoren nog niet gevonden had.

En nadat je 10 minuten hebt nagedacht over de vraag: “Wat zou(den) mijn Voedende Ouder(s) doen/zeggen?”… Waarschijnlijk is het best een goed idee om dat dan gewoon maar te gaan doen. 🙂


De Voorzitter M/V

Het zal duidelijk zijn dat een hoop mensen door het leven gaan zonder veel ‘Voorzittersrol’. De vraag “Wie zitten er allemaal aan tafel en hoe krijg ik hun belangen bij elkaar?” wordt niet gesteld en mensen kaatsen soms van links naar rechts door hun leven. Dit is geen makkelijke rol om te oefenen en dat kan ook lang duren maar wanneer je meer aandacht krijgt voor de verantwoordelijkheden van een goeie voorzitter dan kan die ontwikkeling in ieder geval zo snel mogelijk verlopen.

Een goeie voorzitter houdt overzicht over de verschillende belangen van iedereen, zeker van de mensen aan tafel die hun belang niet zo kunnen overzien, hij kent de risico’s voor het geheel van ieder van de aspecten en let er op dat die zoveel mogelijk voorkomen worden. Een goeie voorzitter houdt een goede vergadercultuur voor ogen waarin het belangrijker is dat het geheel gelukkig wordt dan dat ie zich van de stoel laat duwen door luidruchtigheid of dreiging. Onderling respect en oog voor de sterke kanten en de ontwikkel-punten voor zover die mogelijk zijn bij de verschillende mensen.

Een goed voorzitter denk na over de planning ven de dingen die er gedaan moeten worden, denkt na over prioriteiten en over haast en belang en tijdsplanningen.

Ja ja… goed voorzitten bij onze interne dialoog is een nog hele klus 🙂


Epiloog

Laat duidelijk zijn, ik zeg niet dat alle aspecten aan bod moeten komen bij iedereen. Ik zeg niet dat ales ontwikkeld moet zijn en ik zeg al zeker niet dat ik hier volledig zou zijn of dat het niet anders genoemd zou kunnen worden.

Dit is een opsomming van dingen die ik tegenkom in mijn groepen ‘interne dialoog’ in het kader van de IDRS. Het is een aanzetje om zo snel als mogelijk (!) tot een persoonlijk (!) overzicht te komen. Want zoals we soms van onze groepsleden ineens kunnen herkennen “maar dat heb ik ook!”, zo kan dit misschien een aanzetje zijn om de blinde vlekken aan te pakken als we willen gaan begrijpen hoe het komt dat “ik het soms niet eens ben met mezelf…”

Veel inzicht en plezier onderweg…


Notes:

*)letterlijk voor een half leven ziet verstarren
Wanneer ik met mensen wel eens terug kijk in de fotoboeken van hun jeugd, dan zie je soms bepaalde houdingsaspecten ineens ontstaan. Een star gezichtje, een stoere kaak, een verhard ruggetje of een ingehouden buik. Lichaamshoudingen of bewegingen die als volwassene nog goed zichtbaar zijn.
…terug naar de tekst ^

, 20040717


Voor het stellen van vragen +klik hier+
Contact pagina: +klik hier+
of reageer hier:

Als je aanvullingen of opmerkingen hebt: plaats hieronder een reactie…


Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s