Narcisme: wat is het risico voor een nymfe als Echo


the Quick Version
Er is nogal veel negatieve aandacht voor “narcisme” maar er is weinig aandacht voor de manier waarop relaties met hen zo makkelijk ontstaan. Er is ook weinig aandacht voor het tegenovergestelde van “narcisme”.
Het veel minder bekende “echoïsme” namelijk (en dat is echt iets héél anders dan egoïsme!) is een manier van leven die best vaak in een relatie terecht komt met mensen een neiging tot narcisme. Beiden doen wat zij het beste kunnen maar lopen steeds ongelukkiger rond, en beide doen er verstandig aan om hun eigen aandeel te herkennen en erkennen. Om het herkennen wat makkelijker te maken, heb ik dit stukje geschreven.


Hoe doe je dat dan? Lees:

the Longer Version

Narcisme: wat is het risico voor een nymfe als Echo

Omdat het wel veelzeggend is doe ik even een klein uitstapje naar de oorsprong van de namen “Narcisme en Echoïsme”.
Rond het jaar nul schreef Ovidius een mythe over Echo en Narcissus.

Echo was een nogal ‘spraakzame’ bergnimf die Zeus had geholpen met zijn bedrog van de Godin Juno. Juno vervloekt daarom Echo met een vloek waardoor zij alleen nog maar zinnen af kan maken die zij zelf niet is begonnen. Eigenlijk kan ze netto alleen nog maar de laatste woorden van anderen herhalen. Later wordt ze verliefd op de prachtig mooie Narcissus, die op dat moment eigenlijk net even druk was om “verschrikte hertjes in zijn netten te vangen”. Door zijn eigen woorden te herhalen wekt zij zijn interesse en lokt zij hem naar zich toe. Maar als hij haar daadwerkelijk ziet dan valt zij hem tegen en hij verwerpt haar liefde.
Echo bidt naar Venus -de godin van de liefde-, die ervoor zorgt dat Echo eigenlijk steeds meer zal vervagen, tot uiteindelijk alleen nog haar stem over is, die soms door de mensen wordt gehoord (hier komt dus inderdaad ook het woord “echo” vandaan). Narcissus daarentegen heeft dorst “moe van zowel eigen zijn enthousiasme voor de jacht” merkt hij dat er, terwijl hij aan de waterkant drinkt, “een nieuwe dorst groeit in hem” en hij raakt steeds meer “gefascineerd door het beeld van de schoonheid” dat hij in het weerspiegelende wateroppervlak heeft gezien. Hij verspilt vervolgens al zijn aandacht aan de liefde voor zichzelf, zoals Echo zichzelf verspilde voor door haar verliefdheid voor hem.
Een tijdje later is er niets meer van hem over maar vinden we wel nog overal “de eenzaam bloeiende narcis… een mooie trotse bleke bloem, te vinden in de buurt van rivieroevers zodat ie wordt weerspiegeld in het water.”

Als je dat leest dan zie je ineens de dynamiek van de zichzelf opofferende Echo en de ‘rather self-absorbed’ Narcissus. Als je deze samenvatting van de mythe leest, dan zie je de grote verschillen tussen de twee… maar dan voel je waarschijnlijk ook wel aan dat er overeenkomsten zijn tussen de narcist en zijn Echo, een dynamiek die wel naar co-dependency ruikt als je die term niet veroordelend gebruikt tenminste.


Overeenkomsten

Inderdaad hebben zowel de mensen met “echoïsme” als de mensen met “narcisme” moeite om echt in andere mensen te vertrouwen. Beide zijn sterk gericht op de contacten met de directe omgeving. De één het belang en de schoonheid van zijn eigen woorden die hij hoort uit de mond van de ander, de ander op de aantrekkelijkheid en het belang van degene waar zij verliefdheid op is.

Het is heerlijk om te voelen dat jij net zo verliefd bent op mij als ik op mijzelf…

Dat klinkt een beetje ‘grappig’ -en misschien een beetje schaamtevol om toe te geven-  maar laten we wel zijn, dit is een belangrijk onderdeel van de verliefdheidsfase van de liefde!
Dat heerlijke gevoel mooi en belangrijk gevonden te worden door de ander… net zoals het heerlijk voelt om jouw partner te bewonderen door deze mini-psychose die verliefdheid toch is. Sterker, dat we onze partner kunnen bewonderen en zelfs een beetje optimistisch kunnen beoordelen, dat blijkt een belangrijke factor voor het ontstaan van langduriger relaties. Nog sterker: omgekeerd, als we onze partner als minder gaan bekijken dan dat zij waard zijn, als we hun schoonheid niet meer zien, dan duren relaties meestal echt niet zo lang meer, als er werkelijke walging is ontstaan voor de partner, dan is een relatie vaak nog moeilijk te redden.

Beiden hebben moeite een verschil in de relatie uit te houden. Bij echoïsme is het eng om iets anders te zeggen dan dat je jouw partner hoort zeggen, dat leidt tot angst en twijfel omdat er intern onvoldoende zekerheid is van een eigen mening.
Aan de andere kant zie je bij mensen met narcisme ook wel dat zij hun -in ieder geval aanvankelijk- op een voetstuk zetten. Dat voelt lekker zolang je tenminste maar beiden op dat voetstuk staat. Dat “jij net zo geweldig bent als ik”, dat is natuurlik een heerlijke boodschap voor iemand die een jeugd heeft gehad waarin zij niet zo veel werd gewaardeerd, bijvoorbeeld doordat je opgevoed bent door ouders met narcisme of waar narcistische broers of zusters de sfeer in het gezin sterk bepaald hebben.

Mag ik belangrijk zijn? Of moet dat juist?

Als je narcisme bekijkt als een manier om je belangrijk te voelen, dan is er natuurlijk een verschil tussen Echo -die zich belangrijk wil voelen doordat Narcissus haar belangrijk vindt- en iemand met narcistische tendensen die wil dat de hele wereld hem belangrijk vindt. Maar het heeft als overeenkomst dat mensen het moeilijk vinden om zichzelf oprecht belangrijk te vinden. Natuurlijk lijkt de narcist zich belangrijk maken in de ogen van de wereld. Maar waarom denk je dat het zo verschrikkelijk kan voelen als er iemand aan jouw waarde twijfelt, inderdaad is dat beangstigend omdat er een tekort is aan zelfwaarde. Wanders zou het je toch gewoon koud laten als iemand je niet waardeert? De echoïst is er misschien duidelijker in dat er weinig zelfwaardering is, misschien heeft iemand inmiddels zo veel afstand van zichzelf gecreëerd dat ze oprecht niet meer in staat is om binnen zichzelf nog te horen wat haar eigen mening is. En inderdaad is de narcistischer mens zo vol van het verwoorden van zijn eigen mening dat ie inmiddels niet meer zo goed is om nog te (h)erkennen dat de mening van vandaag 180°staat op de mening van gisteren… Als je kijkt hoe mensen die last hebben van hun narcisme dingen doen en verkondigen waarmee zij zich hard in hun eigen vingers snijden op de lange termijn. Als je er met enige afstand naar kijkt dan hebben beiden moeite met zelfzorg en het herkennen waar zij werkelijk gelukkig van worden.

Vroeg geleerd…

Waar veel narcisten vaak te vroeg te veel verantwoordelijk hebben gekregen of ‘speciaal’ moesten zijn in de jeugd, daar heeft de echoïst vaak een jeugd gehad waarin iemand hen als ‘last’ ervoer -bijvoorbeeld om dat de opvoeders overbelast of depri waren-, of juist een narcistische opvoeder die niemand ‘naast zich’ kon velen.

“Ik ben bang om tot last te zijn en weet werkelijk niks te antwoorden als mensen me vragen wat ik wil of wat ik nodig heb.”

Maar beiden hebben wel hun ‘deukjes’ opgelopen in hun jeugd.


Als je elkaar (negatief) versterkt

En misschien dat het ook wel gedeeltelijk daarom dat hun beider problematiek zo ‘prachtig’ aansluit, sterker nog: dat het daarom elkaars rol zo ‘prachtig’ versterkt.

Want dat is wel waar het vaak  heerlijk spannende begin langzaam aan steeds schever gaat lopen. Voor iemand die zichzelf tot rust brengt met het gevoel ‘speciaal’ te zijn in de wereld is het heerlijk om zijn mening herhaald te horen door iemand die zichzelf tot rust brengt door ‘niets’ te zijn in de wereld. Het is goed voorstelbaar dat je steeds meer het gevoel nodig hebt van bevestiging wanneer je nooit wordt tegen gesproken. En je kan je voorstellen dat je steeds minder in staat bent om een eigen mening te vormen wanneer telkens alleen de mening van jouw partner belangrijk zal zijn. In die dynamiek van een dergelijke relatie maak je beiden niet het beste in jezelf los.


Aan het werk IN de relatie

Toch is juist “secure attachment” hetgeen voor beiden ook belangrijk is. Een relatie waarin je zeker kan zijn dat je “er mag zijn”, óók als je even niet speciaal bent maar gewoon even gewoontjes bent, dat je niet voortdurend hoeft te schitteren. In “secure attachment” mag je een mening hebben, mag je het zelfs oneens(!) zijn en dan nog wordt de relatie niet serieus verstoord.
Laten we duidelijk zijn: dat zijn ervaringen die je moet meemaken om te veranderen. Daar kan je het over hebben in therapie, dat kan je snappen en weten… maar als je het niet meemaakt aan beide kanten van de vergelijking.
Een andere overeenkomst tussen deze beiden is dat ze uiteindelijk in relatie moeten werken aan hun problemen.

Natuurlijk, als het narcisme zo uitgesproken is dat je de stop-tekens tegenkomt voor relatietherapie: als de partner niet bedreigd wordt met lichamelijke of geestelijke mishandeling, als er geen ontkenning is en beide partijen aan de slag willen, en natuurljk als er geen direct gevaar is door psychopathologie of een verslaving die tot financieel gevaarlijke situaties kan leiden, dan is juist het werken aan de relatie, in de relatie belangrijk.
Zelfs al zou je uiteindelijk uit elkaar gaan, dan nog is het juist belangrijk dat je er aan werkt om in je relaties te werken aan gezamenlijkheid, aan “we” in plaats van “ik” of “jij”. Dat je leert om bij je partner na te vragen wat aan die kant de beleving is van situaties. Of dat je juist leert om bij jezelf na te vragen wat je beleeft en wat je mening is, in plaats van het zoeken naar het ‘goede’ antwoord (in de ogen van jouw partner).


Een continuüm

Extreem Echoisme:
mensen die zich nooit ‘speciaal’ voelen, zelfs vaak “niet de moeite waard” en waar mensen zich zo sterk richten op het geluk van anderen (partner, kinderen) dat zij zichzelf uitputten, tekort komen tot op het niveau van depressie en angstaanvallen.Gezond Echoisme:
mensen die in staat zijn om zichzelf een beetje weg te cijferen voor anderen omdat zij vertrouwen op hun band met anderen, mensen die zich empatisch gedragen t.o.v. anderen en ander mensen even voor laten gaan. Mensen die in staat zijn om hulp te geven en hulp te ontvangen.

Gezond Narcisme:
ambitieuze, empathische mensen die zeker zijn van hun misschien soms optimistische plannen en van hun band met anderen, en van daaruit in staat zijn om hulp te geven en hulp te aanvaarden.

Extreem Narcisme:
Mensen die manipulatief zijn, proberen om te overtuigen zonder te luisteren, enorm op zoek naar bevestiging zijn van hun ‘speciaal’-zijn, en last hebben van een sterk wisselend gevoel van zelfwaarde.

Dr. Craig Malkin*, die zich enorm met onderzoek naar, en behandeling van narcisme heeft bezig gehouden, die maakt -m.i. terecht- een onderscheid tussen “gezond” narcisme en “extreem narcisme”. Hij heeft ook een interessante minitest* om te zien in welke categorieën je scoort. Hij onderscheidt er drie, persoonlijk zie ik vier categorieën zoals je hiernaast kunt zien. Malkin ziet extreem narcisme als tegenovergesteld aan echoïsme met gezond narcisme in het midden. Zelf zie ik dat midden iets genuanceerder. Ik geloof zonder meer in gezond narcisme met misschien soms wat dominante en bepalende trekjes, met vuur en initiatief. Maar ik  kijk naar deze polariteit met wat meer aandacht voor gezamenlijkheid en binding en ik herken dat sommige mensen gezond submissief en echoïstisch gedrag laten zien, terwijl er ook mensen zijn die zich verliezen in de zichzelf wegcijferen en zichzelf onderwaarderen, zodanig dat ook zij eigenlijk niet meer zo goed in staat zijn tot een gelijkwaardige relatie.
Met name als je de pijnlijke relatie-dynamiek tussen een meer narcistisch mens en een mens met meer echoïsme goed uit de hand hebt zien lopen, dan begrijp je dat schuld toewijzing uiteindelijk vrij weinig zin heeft.
Als je hebt gezien dat de volgende relatie van iemand met echoïsme de dreiging heeft om weer ook op daderschap uit te lopen, dan begrijp je dat je vooral slachtofferschap en daderschap moet zien te voorkomen. Maar dat waarschijnlijk beiden er verstandig aan doen om in relatie elkaar als ‘oefening’ te nemen en niet te vervallen in schuldtoewijzing. Een opmerking die waarschijnlijk iets meer context nodig heeft, lees daarvoor de slinger van Bindels& West*.
Als je begrijpt dat tussen beide kanten van de polariteit tussen extreem narcisme en extreem echoïsme een heel traject zit, met een O.K.-gebied in het midden waarin je op verschillende manieren aan een stabiele, veilige relatie kunt werken. Maar aan beiden kanten van dat OK-gebied is ook een gebied waarin te veel narcisme en te veel echoïsme negatief uitpakken. Daar is het juist in beide gevallen verstandig om te zoeken naar zoveel mogelijk stevigheid in de capaciteit om veilige relaties te onderhouden. Het is makkelijk om ons beschermend te ontfermen over de mensen die vanuit echoïsme niet meer weten wat ze moeten voelen en vinden. En met regelmaat is bescherming ook absoluut nodig(!) als de te narcistische partner zich verliest in het narcisme. Maar het is soms ook wel wat ‘makkelijk’ om de narcist altijd maar als de schuldige weg te zetten zoals dat wel in de media en in makkelijke ‘relatie-trainingen’ wordt gedaan.

De echoïst ‘slachtofferen’ en daarmee de narcist ‘daderen’ is lang altijd heilzaam. Zeker niet als daarmee de aandacht voor de eigen verantwoordelijkheid op de achtergrond raakt.


Nuanceringen

Dit is een eerste stukje over narcisme maar ook al heb ik dit stuk geschreven naar aanleiding van de mannelijke Narcissus en de vrouwelijke Echo, nog narcisme nog echoïsme heeft iets met gender te maken.

Gender

Natuurlijk is onze socialisatie van invloed op deze dynamiek tussen Narcissus en Echo. Dat was het blijkbaar ook al rond het begin van de jaartelling.

OK, inderdaad is extreem narcisme meer voorkomend onder mannen die inmiddels een full blown narcistische persoonlijkheidsstoornis hebben. Maar als we het alleen hebben over het subtielere tussenbereik waarin mensen zich voldoende boven het gemiddelde plaatsen in narcisme dan zijn het maar weinig meer mannen dan vrouwen. Echoïsme is nog niet wetenschappelijk onderzocht maar waarschijnlijk speelt daar waarschijnlijk een omgekeerd iets.
Maar omdat echoïsme zo sterk afgestemd is op de behoeften en gevoelens van anderen -ook al is dat vaak ten koste van de eigen behoeften en gevoelens-, dat maakt het waarschijnlijker dat vrouwen -in het algemeen eerder gericht op relaties en zorgzaamheid- dan zou socialisatie nog wel invloed kunnen hebben op de verdeling van de uitersten.
We weten uit onderzoek dat extreem narcistische mensen niet “veilig gehecht” zijn, dat zal mogelijk ook zo zijn voor de mensen met extreem echoïsme.
Dus het zal duidelijk zijn: de extremen zijn waarschijnlijk ongelijk verdeeld maar in het midden tussen narcisme en echoïsme is de verdeling tussen CIS mannen en vrouwen waarschijnlijk marginaal verschillend.

Veel mensen denken bij een “veilige relatie” gelijk aan een monogame langdurige relatie. Dat is niet wat ik hier bedoel te zeggen. Als ik het heb over een veilige relatie dan doel ik hier vooral op de veiligheid van de binding met de partner(s). De vraag of je kunt zijn wie je bent met jouw behoeftes  en beperkingen. Zoals ik in dit stukje al aanduidde: de oorsprong van de mogelijkheid om veiligheid te vinden in relaties, dat heeft alles te maken met de band die mogelijk was met de opvoeders. Daar is vaak een belangrijke basis gelegd voor de relaties die mensen als volwassenen gaan onderhouden. Natuurlijk kan je bij leren en veranderen en groeien. Maar vaak is het wel belangrijk om deze dingen ook in relatie te doen. Dat kunnen monogame relaties zijn, poly-, open relaties.. als het maar relaties zijn waar je kunt zijn wie je bent, respectvol kunt zeggen wat je vindt, kunt laten zien wat je voelt. Een relatie waarin onenigheid kan zijn zonder dat ie hoeft verbroken te worden. Dat is wat ik bedoel met “veilige relatie”.

Hans


Dit is een eerste artikel over een serie over narcisme en over het hebben van relaties met mensen die in meer of mindere mate narcisme in hun gedrag hebben.
Als je daar vragen over hebt…

Voor het stellen van vragen +klik hier+
Contact pagina: +klik hier+
of reageer hier:

Als je aanvullingen of opmerkingen hebt: plaats hieronder een reactie…


Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.